cảm giác luận

Cảm giác luận là một học thuyết triết học quan trọng.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Học thuyết triết học cho rằng cảm giác là nguồn gốc duy nhất của nhận thức: "cảm giác luận" là một quan điểm nhận thức luận, khẳng định mọi tri thức của con người đều bắt nguồn từ các cảm giác (ấn tượng giác quan), phủ nhận vai trò của lý trí hay các nguồn tri thức tiên nghiệm.
   • Chủ nghĩa duy cảm: Trong một số ngữ cảnh, "cảm giác luận" đồng nghĩa với "chủ nghĩa duy cảm" (sensualisme), nhấn mạnh tầm quan trọng của cảm giác trong việc hình thành ý thức và hành vi.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Cảm giác luận cho rằng mọi ý tưởng phức tạp đều được xây dựng từ những cảm giác đơn giản. (Học thuyết này khẳng định tri thức xuất phát từ trải nghiệm giác quan.)
  • Triết gia John Locke được xem là người đặt nền móng cho cảm giác luận hiện đại. (Locke phát triển lý thuyết về "tabula rasa" dựa trên cảm giác.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cảm giác luận duy vật": một nhánh của cảm giác luận kết hợp với chủ nghĩa duy vật, cho rằng cảm giác phản ánh thế giới vật chất khách quan.

  • Cảm giác luận duy vật của Feuerbach ảnh hưởng đến sự phát triển của chủ nghĩa Marx. (Học thuyết này nhấn mạnh vai trò của cảm giác trong việc nhận thức thực tại vật chất.)

• "cảm giác luận chủ quan": quan điểm cho rằng cảm giác chỉ là trạng thái nội tâm, không liên quan đến thế giới bên ngoài.

  • Cảm giác luận chủ quan dễ dẫn đến thuyết duy ngã. (Quan điểm này cho rằng chỉ có cảm giác của cá nhân là có thật.)

Biến thể và từ gần giống

• Chủ nghĩa duy cảm (danh từ): tên gọi khác của cảm giác luận, thường dùng trong triết học phương Tây.

  • Chủ nghĩa duy cảm phát triển mạnh ở thế kỷ 18. (Học thuyết này được các triết gia như Condillac ủng hộ.)

• Duy nghiệm (danh từ): chủ nghĩa kinh nghiệm (empiricism), nhấn mạnh kinh nghiệm giác quan như nguồn tri thức — gần nghĩa với cảm giác luận nhưng rộng hơn.

  • Duy nghiệm khác cảm giác luận ở chỗ nó cũng xem xét vai trò của suy luận. (Cả hai đều dựa trên cảm giác nhưng duy nghiệm có phạm vi rộng hơn.)

Từ đồng nghĩa

• Chủ nghĩa duy cảm: học thuyết triết học coi cảm giác là cơ sở của nhận thức.
• Thuyết cảm giác: cách gọi khác, tương tự "cảm giác luận".
• Empiricism (chủ nghĩa kinh nghiệm): dù không hoàn toàn đồng nhất, nhưng trong nhiều ngữ cảnh, "cảm giác luận" được xem là một dạng của chủ nghĩa kinh nghiệm.

Thành ngữ liên quan

• Cảm giác luận thuần túy: một hình thức cực đoan của cảm giác luận, phủ nhận hoàn toàn lý trí.
  • Cảm giác luận thuần túy khó bảo vệ trước các phê phán về tri thức toán học. (Học thuyết này gặp khó khăn khi giải thích các chân lý trừu tượng.)